Mijn oude economie leraar probeerde mij lang geleden uit te leggen dat de economie gebaseerd  was op vertrouwen. Ik weet nog dat ik flink zat te worstelen met dat gegeven. Met een voorbeeld dat hij gaf,  begon ik het een beetje te begrijpen.

Vroeger, zei hij, was de waarde van de dollar gekoppeld aan een hoeveelheid goud. Dat goud was (en is) in handen van de staat en ligt in Fort Knox. Dit goud was de zekerheid voor de bezitter van een dollar dat zijn papiertje een bepaalde waarde vertegenwoordigde. Een dollar kon in principe voor een stukje goud worden ingeleverd en juist dat gegeven zorgde er voor dat niemand het in zijn of haar hoofd zou halen om dit ook echt te doen. Het bestaan van het goud en een incidentele foto van de goudstaven zorgde voor vertrouwen in de waarde van het afschrift. Het was dus niet in God we trust, maar in Gold we trust...

Toen deze gouden standaard werd losgelaten werd Gold echter echt ingeruild voor God (zoals altijd vertegenwoordigd door het bevoegd gezag). Er moest maar worden vertrouwd dat iedereen bleef geloven in de waarde van die dollar. Feitelijk werd er gezegd: “als er niet teveel dollars in omloop komen is er niet veel aan de hand.”

Nu vond ik dat juist een moeilijke, want, wat was dan niet teveel? Is 2 keer zoveel dollars drukken en deze in omloop brengen teveel of 10 keer?

Dit wordt volgens mijn economie leraar bepaald door de centrale bank die de geldhoeveelheid volgens strakke richtlijnen binnen de perken houdt.

Deze richtlijnen, was mijn vraag,  zijn die net zo hard als goud? En wat als men zich (tegen de afspraken in en zonder dit te melden) niet aan de richtlijnen houdt?

Dan ontstaat er een vertrouwenscrisis, zei hij, dan gaat men uiteindelijk vluchten in andere zaken zoals goud en dan is de cirkel weer rond. Dat een vertrouwensbreuk niet zonder gevolgen bleef, illustreerde hij aan de hand van de grote depressie uit de jaren 30, welke een aantoonbaar verband hield met de 2e wereldoorlog..

De crisis die nu plaatst vindt, is ook een vertrouwenscrisis. Banken worden gesteund door overheden. Overheden moeten hiervoor geld lenen en dit geld moet worden terugbetalen met rente. De hoeveelheid geld die een overheid binnenkrijgt om af te lossen is afhankelijk van belastingen en het uitgeven van schuldpapier (staatsobligaties). Het zomaar verhogen van belastingen levert een werkelijke economische crisis op, met als gevolg minder belastingen. Dan blijft er het uitgeven van schuldpapier over. Juist dit heeft de VS nu teveel gedaan.

Niemand wil de schuldpapieren meer hebben. Waar tot voor kort het ophalen van ettelijke miljarden per dag geen probleem was, is de geldkraan nu bijna dichtgedraaid. Alleen een zeer hoge vergoeding kan partijen nog verleiden. In feite is het Amerikaanse schuldpapier verworden tot junkbond, tot een slecht risico.

Ga maar na: de rentevergoeding die nu moet worden betaald, moet bij de burgers worden opgehaald. Die burgers hebben inmiddels al niet genoeg meer om in hun huis te blijven wonen, laat staan om extra af te staan aan de staat. 

De verleiding zal dus groot zijn om het geld er maar gewoon bij te drukken. Zodra men dat echter door begint te krijgen, verliest datzelfde geld zijn waarde. De relatie tussen de onderliggende waarde van dat geld was eerst goud, toen nationaal product, daarna: wat we tekort komen kunnen we toch altijd bijlenen en nu ??

De situatie in Europa is veel gunstiger dan de situatie in de VS, dat wel, maar ook hier is het vertrouwen in de staat tanende. Ook hier moeten alle zeilen worden bijgezet om veilig aan wal te komen. De overheden komen daarom ook steeds met sussende woorden. Omdat men weet dat vertrouwen nog steeds de enige echte kurk is waar onze economische samenleving op drijft. Laten we hopen dat wij dat vertrouwen met z’n allen blijven houden. Anders zit er niets anders op om naar de gouden standaard terug te gaan en dat is met recht een flinke stap terug.